જીવનશીલ્પી નાનાભાઈ ભટ્ટ (ભાગ – ૧)

જુગલકિશોર

નાનાભાઈ ભટ્ટ નો ટૂંકો પરિચય

nanabhaibhattપૂરું નામ: નૃસિંહપ્રસાદ કાલિદાસ ભટ્ટ

જન્મ: ૧૧ નવેમ્બર ૧૮૮૨ના રોજ ભાલ વિસ્તારનાં પચ્છેગામમાં

અભ્યાસ: વેદાંત અને અંગ્રેજી વિષયો સાથે બી.એ., ૧૯૦૭માં એ જ વિષયોમાં મુંબઈથી એમ.એ., પછી એસ.ટી.સી

અવસાન: ૩૧ ડિસેમ્બર ૧૯૬૧

જીવન ઝરમર

  • 1904 – મહુવામાં હાઇસ્કૂલમાં પ્રિન્સીપાલ
  • 1906-10  – શામળદાસ કોલેજમાં અધ્યાપક
  • 1910 – ભાવનગરમાં ‘ દક્ષિણામુર્તિ વિદ્યાર્થી ભવન’ ની સ્થાપના
  • 1925-28 –  ગુજરાત વિદ્યાપીઠના કુલનાયક
  • 1930 અને 1942 માં સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં ભાગ લેવા માટે જેલવાસ
  • 1938 – આંબલા – (શિહોર પાસે) માં ગ્રામ દક્ષિણામુર્તિ ની સ્થાપના
  • 1948 – સૌરાષ્ટ્ર રાજ્યના શિક્ષણપ્રધાન
  • 1953 – સણોસરા ખાતે લોકભારતી ગ્રામ વિદ્યાપીઠની સ્થાપના
  • 1954-57 – રાજ્યસભાના નિયુક્ત સભ્ય
  • 1924 -આફ્રિકા, 1935 – જાપાન, 1954 – ડેન્માર્ક ની મુલાકાત
  • હરભાઇ ત્રિવેદી, મનુભાઇ પંચોળી, મૂળશંકર ભટ્ટ, ન.પ્રા. બુચ જેવા શક્તિશાળી સહ કાર્યકરોના નેતા

મુખ્ય રચનાઓ

  • ઇતિહાસ – આપણા દેશનો ઇતિહાસ
  • ચરિત્ર – હજરત મહંમદ પયગંબર,  મહાભારતનાં પાત્રો  – ‘લોકભારત’ નામે સંપુટ રૂપે 13 ભાગ ,   રામાયણનાં પાત્રો –  ‘લોકરામાયણ’ નામે સંપુટ રૂપે 6 ભાગ
  • શિક્ષણ – સંસ્કૃત પુસ્તક 1-2-3, સરળ સંસ્કૃત;
  • પ્રવાસ વર્ણન  –  આફ્રિકાનો પ્રવાસ
  • ધાર્મિક – હિન્દુ ધર્મની આખ્યાયિકાઓ – 1,2 ; સંસ્કૃત સુભાષિતો; શ્રીમદ્ લોકભાગવત; ભાગવત કથાઓ, બે ઉપનિષદો; ભારતીય સંસ્કૃતિ શું છે?
  • વાર્તા –  દૃષ્ટાંત કથાઓ 1,2
  • શિક્ષણ – ગૃહપતિને, કેળવણીની પગદંડી , ઘડતર અને ચણતર – 1,2 ; સંસ્થાનું ચરિત્ર
  • ચિંતન –  પથારીમાં પડ્યાં પડ્યાં

સન્માન : 1960 – ભારત સરકાર તરફથી પદ્મશ્રી

(ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય પરથી)

કેળવણીક્ષેત્રના મહામાનવ : નાનાભાઈ

ગુજરાત ભાગ્યશાળી છે એનાં પનોતાં પુત્ર-પુત્રીઓથી. આપણા જીવનના દરેક ક્ષેત્રે આપણને આવા વંદનીય માનવો સાંપડ્યાં છે. કેળવણીક્ષેત્ર એમાં શી રીતે બાકાત રહી શકે ?

કેળવણી અંગે ઘણી વાર ચર્ચામાં કે નીર્ણય વખતે ગાંધીજીએ પણ નાનાભાઈનો મત માન્ય રાખ્યાની વાત જાણીતી છે.

આ વર્ષ નાનાભાઈ(નૃસીંહપ્રસાદ કાલીદાસ ભટ્ટ )નું 125મું વર્ષ છે. તેમણે ગુજરાત દ્વારા ભારતને આપેલો કેળવણીનો નવો જ પ્રયોગ આપણાં સૌનું સદ્ભાગ્ય છે. આજે કેળવણી શબ્દ જ જાણે કે લોપ થઈ રહ્યાના ચારેકોર અનુભવો થાય છે અને શીક્ષણ કદાચ હેતુ વગરનું બનતું જાય છે ત્યારે નાનાભાઈને યાદ કરવા જરુરી બની રહે છે.

પણ આ મહામાનવની કેળવણી અંગેની વાતો કરીએ તે પહેલાં એમના જીવનમાં ડોકીયું કરશું તો ખ્યાલ આવશે કે તેઓ ફક્ત કેળવણીક્ષેત્રના જ નહીં, પરંતુ જીવન સમગ્રના નકશીકાર હતા. એમણે છાત્રાલયને કેળવણીમાં અનીવાર્ય ગણીને એક બહુ જ મોટી વાત જીવનઘડતરના સંદર્ભે કરી છે એટલું જ નહીં પણ અમલમાં મુકી બતાવી છે.

આપણે અહીં કેળવણીની ગંભીર વાતો કરવી નથી. અહીં તો નાનાભાઈના જીવનની એવી વાતો કરવી છે જે વાંચીને આપણને થશે કે શું આવું અદ્ભુત જીવન પણ હોઈ શકે છે ?! તેમના જ એક શીષ્ય અને સહકાર્યકર, આપણા જાણીતા કેળવણીકાર,સાહીત્યકાર, અનુવાદક અને અનેક સાહસકથાઓ આપનાર મુળશંકર મો.ભટ્ટ દ્વારા લખાએલી પુસ્તીકાને આધારે અને અન્ય સાહીત્યમાંથી લઈને એકપછી એક પ્રસંગો અહીં આપવાનો ઉપક્રમ છે. આશા છે આ કાર્ય ફળશે.

નાનાભાઈ અંગે પુજ્ય રવીશંકર મહારાજ :
“નાનાભાઈ એક સાચા સત્કર્મી બ્રાહ્મણ છે.તેમણે જ્ઞાન મેળવ્યું અને આપ્યું એ બધાને લીધે જ તેઓ ગુરુ થયા. ગુરુ એટલે ભારે અને વજનદાર. વજનદાર ચીજને જલદી ઉડાડી ન શકાય. નાનાભાઈ અને તેમના સત્કર્મને કાળ ઉડાડી નહીં શકે.”

 

Advertisements

About મિહિર પાઠક

Hey!!! I am Mihir Pathak – I am from Gujarat, India…. I love Art + Technology+ Spirituality I am Technopreneur, Amateur Writer, Inventor
This entry was posted in vyakti-parichay and tagged . Bookmark the permalink.

2 Responses to જીવનશીલ્પી નાનાભાઈ ભટ્ટ (ભાગ – ૧)

  1. pragnaju કહે છે:

    ગાય, ગાંડા ને ગાંઠિયાનું ભાવનગર અમારી વિદ્યાભૂમિએ ગૌરીશંકર ઓઝા, પ્રભાશંકર પટ્ટણી, જેવા મુત્સદી વહીવટકારો, પૃથ્વીસિંહ આઝાદ, ઠક્કરબાપા જેવા ક્રાંતિકારી-સમાજસેવકો, તો ગિજુભાઈ બધેકા, નાથાલાલ દવે, હરભાઈ ત્રિવેદી, મૂળશંકર ભટ્ટ, મનુભાઈ પંચોળી ‘દર્શક’, ડોલર વસાવડા, જયેન્દ્ર ત્રિવેદી જેવા અનેક કેળવણીકારો-શિક્ષણવિદો જોયા છે તો હરકિશન મહેતા, કાંતિ ભટ્ટ, હરીન્દ્ર દવે, દિનકર જોષી, દિગંત ઓઝા જેવા અનેક પત્રકારો પણ તેણે આપ્યા છે.ઝવેરચંદ મેઘાણી, કવિ કાન્ત, પ્રહલાદ પારેખ, ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી, દુલા ભાયા કાગ, બરકત વિરાણી ‘બેફામ’, નાઝીર દેખૈયા, વિનોદ જોશી, હરદ્વાર ગોસ્વામી જેવા અનેક સાહિત્ય સર્જકો પણ ભાવનગર સાથે ઘનિષ્ઠ રીતે જોડાયેલા રહ્યા તેમા કેળવણી અંગે ઘણી વાર ચર્ચામાં કે નીર્ણય વખતે ગાંધીજીએ પણ નાનાભાઈનો મત માન્ય રાખ્યાની વાત જાણીતી છે આવા નાનાભાઈ ભટ્ટને સપ્રેમ વંદન

    Liked by 2 people

  2. nitinkerai કહે છે:

    It is more than enough to know Life of Nanabhai for True teacher in Life …

    very nice …

    Like

આપનો પ્રતિભાવ અહીં >>>

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s